• Familie van der Winkel in 1940. Op de achtergrond Duitse soldaten.

  • Jack van der Winkel in 1943.

  • De klas van '45.

Culemborgs jochie in Nationaal Militair Museum

In het nieuwe Nationaal Militair Museum wordt de betekenis van de krijgsmacht voor de samenleving in verleden, heden en toekomst in beeld gebracht. Met onder meer een 'belevingswereld', die meevoert naar ervaringen van kinderen met de Tweede Wereldoorlog. Onderdeel daarvan is de minutieus nagebouwde slaapkamer en het verhaal van Culemborger Jack van der Winkel.Door Wilma DehingJack van der Winkel (1937) woonde tijdens de Tweede Wereldoorlog met zijn ouders in Culemborg, op de Oosterwal 49. In het najaar van 1944 stroomde de stad vol met zich uit Rusland terugtrekkende Duitse soldaten, die werden 'ingekwartierd', ofwel ondergebracht bij mensen thuis. Jack, toen 7 jaar, moest zijn slaapkamer afstaan aan een jonge Duitse soldaat, Heinz uit München. Hij herinnert zich het verblijf van Heinz nog heel goed. Als Heinz er niet was, dan sloop hij soms stiekem naar zijn kamer en mijmerde over de kogels en een bajonet, die gewoon op tafel lagen. Jacks vader dacht er het zijne van: "Hier hoeft hij alleen maar wacht te lopen, maar ik denk dat hij in Rusland flink heeft moeten vechten! Misschien was hij wel bij de Slag om Stalingrad en zit zijn lijf vol littekens!"Jack was erg geïntrigeerd door Heinz' verrekijker en bespioneerde daarmee de hele buurt als hij de kans kreeg. Maar het meest gefascineerd was hij door Heinz' rantsoen, dat deze 's avonds na zijn dienst uit de centrale keuken meebracht en dat soms nog op zijn kastje lag: een brood, een lekkere worst en een stuk boter. "Het water liep mij in de mond…. Maar ik durfde geen hapje te nemen, want dat zou teveel zijn opgevallen. Mijn vader had al een plakje boter afgesneden. Dat deed hij wel vaker als Heinz weg was. Je moet toch wat als je honger hebt, zei hij." "Wij wisten niks van Heinz, behalve dat hij van Engelse en Amerikaanse jazz hield", herinnert Jack zich. Van de favoriete zanger van Jacks moeder - de Duitstalige tenor Richard Tauber - moest hij niks hebben. Jacks moeder vond het verblijf van Heinz een onverdraaglijke inbreuk op haar privacy. Kleine Jack vond Heinz eigenlijk wel oké. "Wij hadden niet veel last van hem. Overdag had hij dienst en 's avond zat hij meestal bij de buurvrouw, want die sprak Duits. Volgens mij was Heinz ook verliefd op mijn buurmeisje. Ik zag ze weleens arm in arm lopen." Jack hoorde van zijn ouders dat de Duitsers de oorlog zouden gaan verliezen: het zuiden van Nederland was al vrij. "Mijn vader luisterde bij Piet van Haren in de Dahliastraat in het geheim naar Radio Oranje", herinnert Jack zich, "en op een landkaart hield hij bij waar het front lag." Later hoorde Jack dat bloemenkweker Van Haren onderdak had geboden aan de Duitse kapitein Paris, die een hekel had aan Hitler en een aantal Culemborgers, die niet naar Duitsland wilden, had laten onderduiken.De winter van 1944-1945 was de hongerwinter. Het westen van het land werd nauwelijks nog bereikt door voedseltransporten. In de grote steden stierven zo'n 20.000 mensen van de honger. De Van der Winkels kwamen die winter redelijk door. Heinz vertrok in februari 1945 halsoverkop richting Duitsland, waar de geallieerden in het zuiden de Rijn waren overgestoken.Op een dag in 1962 meldde "Heinz aus München" zich opnieuw aan de voordeur van Oosterwal 49. Jacks moeder wilde absoluut niet meer herinnerd worden aan die episode uit haar leven en gooide de deur voor Heinz' neus dicht. Iets wat Jack van der Winkel tot op de dag van vandaag spijt…Koning Willem-Alexander opent donderdag 11 december het Nationaal Militair Museum. Het nieuwe museum is gebouwd op de vroegere vliegbasis Soesterberg. In het museum zijn de collecties van het voormalige Militaire Luchtvaart Museum uit Soesterberg en het Legermuseum uit Delft samengebracht.Het Nationaal Militair Museum (NMM) toont de betekenis van de krijgsmacht voor de samenleving in verleden, heden en toekomst. In zes themaruimtes wordt duidelijk hoe de krijgsmacht is verweven met de wereld om ons heen. Architect Dick van Wageningen ontwierp een indrukwekkend gebouw met een spectaculair dak van 110 x 250 meter en rondom 13 meter hoge glazen buitenwanden. Op een vloeroppervlak van 35.000 m2 - zo'n 5 voetbalvelden dus - zijn tal van grote objecten zoals tanks, vliegtuigen, pantservoertuigen en helikopters te bezichtigen.Het Nationaal Militair Museum maakt deel uit van de Stichting Defensiemusea, waartoe ook het Marechausseemuseum in Buren behoort.Met een feestelijk openingsweekend op 13 en 14 december gaat het museum open voor publiek. In samenwerking met Park Vliegbasis Soesterberg zijn er dan in en om het museum allerlei speciale activiteiten. Daarna is het museum open van dinsdag tot en met zondag van 10 tot 17 uur. Tijdens schoolvakanties is het museum ook op maandag open. Voor meer informatie: www.nmm.nl.'De klas van '45' is een interactieve tentoonstelling in het Nationaal Militair Museum, die speciaal gemaakt is voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs. Met een 'belevingswereld' wordt voor kinderen de krijgsgeschiedenis invoelbaar gemaakt, met decors en voorwerpen, met waargebeurde verhalen en audiovisuals. In 'De klas van 45' beleven leerlingen een stukje geschiedenis mee van vijf schoolkinderen uit de Tweede Wereldoorlog. Hun verhalen staan symbool voor de oorlog en voor vijf jaar leven in een bezet land.'De klas van '45' start in een oud schoollokaal, waar de leerlingen met een introductiefilmpje kennis maken met Ad, Cor, Corrie, Jack en Frits. Om het schoollokaal heen zijn 5 ruimten, die de oorlogsverhalen uit hun kindertijd waarheidsgetrouw laten zien, horen en soms zelfs voelen. De leerlingen bespreken na afloop wat het meeste indruk op hen heeft gemaakt en hoe hun leven eruit zou zien als het nu oorlog was.'Jack' is Culemborger Jack van der Winkel. In zijn nagebouwde slaapkamer zijn ook de voorwerpen te zien, die deel uitmaken van zijn verhaal, dat wordt verteld en geïllustreerd met beelden.'De klas van 45' is alleen op afspraak door scholen te bezoeken. De kosten bedragen € 6 per leerling, inclusief de toegang tot het museum.