• DoorMijfotografie
  • DoorMijfotografie
  • DoorMijfotografie
  • DoorMijfotografie
  • DoorMijfotografie
  • DoorMijfotografie

Pietersgasthuis, eerste ziekenhuis van Culemborg

CULEMBORG Het is nu een pittoresk pand in de Achterstaat en een van de oudste gebouwen van Culemborg, boven de voordeur herinnert de benaming 'Pietersgasthuis' aan een ver en rijk verleden. Het Pietersgasthuis was een complex met een 'bouhuys' (een boerderij), een gasthuis, kapel en zes huisjes voor passanten. In feite het eerste Culemborgse ziekenhuis, waarvan alleen nog het huidige pand overgebleven is.

door Eric Jansen

De eerste vermelding van het Pietersgasthuis dateert uit 1386, toen het onderdak bood aan onvermogende reizigers en stadsbewoners. Een grote stadsbrand verwoestte het complex, maar al in 1421 startte de herbouw, zich uitstrekkend over de Goilberdingenstraat, Achterstraat en Korte Meent. De lijders aan een besmettelijke ziekte werden opgenomen in een zogenaamde ´pockkamer´, een kamer met tien bedden. Reizigers die overleden tijdens hun ziekbed werden op kosten van het gasthuis begraven.

In de 80-jarige oorlog werden vele gewonde soldaten in het gasthuis ondergebracht. In de kapel werden missen opgedragen aan rijke burgers die aan het gasthuis hadden geschonken. Van deze inkomsten werden niet alleen de zieken verzorgd, maar ook uitdelingen gedaan onder de armsten. De kapel werd uiteindelijk gesloopt, een nieuwe kerk verrees in 1677. De huidige kerk dateert van 1839.Tot in het begin van de negentiende eeuw woonden in het Pietersgasthuis nog alleenstaande armen; het Pietersgasthuis bood eigenlijk eeuwenlang medische en armenzorg.

Het pand werd na 1840 nog gebruikt als verffabriek en na 1920 als glashandel, voordat het in de jaren ´80 eigendom werd van de gemeente Culemborg. Het verkeerde toen in een bouwvallige toestand, maar werd gelukkig grondig gerestaureerd tot de twee huizen die het nu zijn.

TEGENWOORDIG Sinds 2002 wonen Saskia en Marco Stevens met hun zoon Bas in het voorste huis, dat nu vier kamers telt. Ze wonen er met veel plezier, vanwege de rustige ligging, de nabijheid van het centrum en hun tuin. Daarnaast is het speciaal om te weten dat hun huis zo oud is. Slechts enkele details herinneren daar nog maar aan, zoals de nisjes in enkele kamers en de originele balk bij de voormalige open haard. Omdat het Pietersgasthuis is opgenomen in de Culemborgse stadswandeling, staan er nog weleens groepen mensen bij hun huis. Soms worden fietsen voor hun voordeur neergezet, omdat mensen aan de voorkant niet snel vermoeden dat dit een woonhuis is.

Buurvrouw Gerda Blok woont sinds 1996 in het achterste gedeelte van het huis. Toen ze het huis te koop zag was ze 'onmiddellijk verliefd' en besloot tot aankoop. In het huis is niets meer origineel. Gerda's huiskamerramen aan de Achterstaat-zijde doen echter vermoeden dat er hier vroeger een ingang was voor paard en wagen. Ook zij ziet voorbijkomende mensen stilstaan bij haar huis en naarbinnen kijken. Gerda woont met plezier in dit Rijksmonument, het onderhoud en zout wat zich in de muren bevindt -vanwege de hoge leeftijd van het pand- op de koop toenemend.

Bronnen: Frank van Schutterhof/ Jack van der Winkel, Ir. W.A. Mozzola, Canon van Culemborg